Chiến tranh biên giới 1979, hay thường được gọi là Chiến tranh biên giới Việt – Trung năm 1979, là một cuộc chiến ngắn nhưng khốc liệt giữa Trung Quốc và Việt Nam, diễn ra vào ngày 17 tháng 2 năm 1979 khi Trung Quốc đưa quân tấn công Việt Nam trên toàn tuyến biên giới giữa 2 nước.^[9]

Chiến tranh biên giới Việt – Trung bắt nguồn từ quan hệ căng thẳng kéo dài giữa hai quốc gia, diễn ra trong khoảng một tháng với thiệt hại về người và tài sản cho cả hai phía.

Cuộc chiến kết thúc khi Trung Quốc tuyên bố hoàn thành việc rút quân vào ngày 16 tháng 3 năm 1979 sau khi Chủ tịch Tôn Đức Thắng bên phía Việt Nam kí lệnh Tổng động viên toàn dân và Trung Quốc đã đánh chiếm các thị xã Lạng Sơn, Lào Cai, Cao Bằng và một số thị trấn vùng biên. Sau đó cả Trung Quốc và Việt Nam đều tuyên bố đã chiến thắng.

Mặc dù chịu thiệt hại lớn và thất bại trong việc buộc Việt Nam phải rút quân khỏi Campuchia nhưng Trung Quốc đã chứng minh được rằng đối thủ Liên Xô sẽ không trực tiếp tham chiến để bảo vệ đồng minh Việt Nam của mình.Cuộc chiến cũng để lại hậu quả lâu dài đối với nền kinh tế Việt Nam và căng thẳng trong quan hệ giữa hai nước. Xung đột vũ trang tại biên giới giữa hai nước vẫn còn tiếp diễn thêm hơn mười năm nữa. Tới năm 1991, sau khi Liên Xô tan rã, Quan hệ ngoại giao Việt – Trung mới chính thức được bình thường hóa.

3h30 phút ngày 17-2-1979, quân Trung Quốc sử dụng pháo binh bắn phá một số mục tiêu trong lãnh thổ của nước ta, sau đó huy động 60 vạn quân tấn công toàn tuyến biên giới Việt Nam. Số quân Trung Quốc tham chiến lúc này được cho nhiều hơn các đạo quân xâm lược trước đó (thời điểm cao nhất, quân Mỹ huy động trên chiến trường Việt Nam gần 55 vạn quân, Pháp 25 cạn quân...).

Ngay từ những năm đầu Việt Nam thống nhất đất nước, Trung Quốc đã tăng cường các hoạt động quân sự, khiêu khích vũ trang, xâm lấn đất đai gây tình hình căng thẳng, phức tạp trên vùng biên giới phía Bắc Việt Nam.

Từ tháng 5-1978, Trung Quốc vô cớ dựng lên “sự kiện nạn kiều”, thực chất là dụ dỗ, đe dọa, lần lượt cưỡng ép gần 20 vạn Hoa Kiều đang sống yên ổn ở Việt Nam về nước. Tiếp đó, Trung Quốc trắng trợn vu cáo Việt Nam ngược đãi, khủng bố xua đuổi Hoa Kiều, rút chuyên gia, gây ra tình hình hết sức căng thẳng.

Cùng với đó, Trung Quốc tăng cường làm đường cơ động, xây dựng căn cứ, hệ thống kho trạm, vận chuyển tập kết vật chất, sơ tán nhân dân về phía sau. Đồng thời, thực hiện các hoạt động nghi binh, đề ra kế hoạch “dạy cho Việt Nam một bài học” và chuẩn bị chiến tranh “trừng phạt Việt Nam”.

Họ tuyên bố lừa mị dư luận trong nước và quốc tế rằng chỉ sử dụng lực lượng “Bộ đội biên phòng” để thực hiện “phản kích tự vệ”, bởi Việt Nam gây ra xung đột “lấn chiếm đất đai”, “quấy rối biên cương” phía Nam. Thực tế, trên vùng biên giới Việt-Trung không có lực lượng vũ trang nào của Việt Nam được triển khai gây sức ép đến mức buộc Trung Quốc phải “tự vệ”, chỉ có phía Trung Quốc chuẩn bị lực lượng quy mô lớn đánh Việt Nam.

Năm 1976, tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang hợp nhất thành tỉnh Hà Tuyên. Khi đó ở Lũng Cú, nhiều điểm bị phía Trung Quốc lấn chiếm. Tháng 5.1976, Ban Chỉ huy CANDVT Hà Tuyên, nay là Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng (BĐBP) Hà Giang, cấp tốc thành lập Trạm CANDVT Lũng Cú.

Ông Nông Viết Trài (trạm trưởng đầu tiên) kể: Trạm đóng quân ở xóm Lô Lô Chải (Lũng Cú), chỉ là ngôi nhà 3 gian trình tường (tường bằng đất, theo lối kiến trúc người Mông - PV). Đồn đóng tại Thượng Phùng (Mèo Vạc), đi bộ 2 ngày đêm mới tới nên mọi thứ phải tự lực, từ trồng rau nuôi gà lấy cái ăn cho đến xử lý tình huống...

Tháng 10.1978, Đồn CANDVT Lũng Cú được thành lập. Ông Nông Văn Cầm (nguyên chính trị viên phó) nhớ lại: Vị trí đóng quân đầu tiên là ở bình độ 1.400 thuộc điểm cao 1665. Vừa thành lập, đồn Lũng Cú đã phải căng mình đấu tranh chống phía Trung Quốc lấn chiếm biên giới. Căng thẳng nhất là tại Gì Thàng, mốc 16 Mã Lủng Kha (mốc 413 hiện nay) thuộc xã Ma Lé. Đất đai ở khu vực này vốn được nhân dân canh tác từ lâu đời, thế nhưng phía Trung Quốc cho dân binh vượt biên sang thu hoạch và phá hoại hoa màu của dân ta, gieo hạt trồng rừng sang lãnh thổ ta và nhận đó là lãnh thổ của Trung Quốc.

Không chỉ phản kháng hành động sai trái của Trung Quốc, BĐBP Lũng Cú còn vận động nhân dân đấu tranh chống lấn chiếm, nhất là huy động các già làng, trưởng các thôn biên giới tiếp cận với số người quen ở Trung Quốc, giải thích đó là lãnh thổ Việt Nam và yêu cầu chấm dứt vi phạm... Bị phản đối quyết liệt, dân binh Trung Quốc phải rút về.

Sáng 17.2.1979, Trung Quốc ồ ạt tấn công sang các tỉnh biên giới phía bắc nước ta. Ở tuyến biên giới Hà Tuyên, các đồn biên phòng Lũng Làn, Săm Pun, Phố Bảng, Nghĩa Thuận, Thanh Thủy, Lao Chải bị đánh phá ác liệt. Tại Lũng Cú, tuy chưa có các cuộc tấn công lớn, nhưng Trung Quốc đã tung nhiều toán thám báo sang nắm tình hình, trinh sát thực địa.

Một trong những nhiệm vụ rất quan trọng để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc là chúng ta sẽ đưa nội dung về cuộc chiến tranh này vào chương trình sách giáo khoa (SGK) phổ thông mới. Qua đó tăng cường tuyên truyền về những sự kiện lịch sử hết sức hào hùng của dân tộc cũng như giáo dục tinh thần yêu nước cho các bạn trẻ.

PGS.TS Đinh Quang Hải cũng mong rằng, chương trình SGK phổ thông mới sẽ có một dung lượng đầy đủ để trình bày một cách khách quan, trung thực về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc.

 PGS.TS Đinh Quang Hải cho rằng, từ trước đến nay, do những lý do tế nhị “nhạy cảm” khác nhau, trong chương trình SGK phổ thông dành quá ít nội dung giảng dạy về chiến  tranh biên giới phía Bắc năm 1979. 

Trong chương trình SGK phổ thông hiện hành dành quá ít nội dung giảng dạy về chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979  (ảnh minh họa)

Trong SGK Lịch sử lớp 12 Ban cơ bản chỉ dành 10 dòng nói về cuộc chiến tranh này năm trong Bài 25 về “Việt Nam xây dựng Chủ nghĩa Xã hội và đấu tranh bảo vệ Tổ quốc (1976-1986), trong đó chỉ đề cập rất sơ sài về nguyên nhân, vài nét diễn biến và kết quả.

Trong sách giáo khoa lịch sử lớp 12 Ban nâng cao (mà cũng chỉ dùng cho các lớp chuyên sử của các trường chuyên, năng khiếu) cũng chỉ dành 13 dòng về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc.

Như vậy, SGK cả bậc Trung học cơ sở lẫn Trung học phổ thông đề cập đến cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 ở mức rất hạn chế, không phản ánh đầy đủ, bị cắt xén, chưa trung thực về cuộc chiến tranh này, không giúp cho giáo  viên và học sinh  có được hiểu biết đầy đủ và toàn diện, đúng bản chất về sự kiện lịch sử quan trọng này.

Như vậy, cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc năm 1979 đã không được trình bày đầy đủ, đúng với vị trí xứng đáng như các cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc khác trong lịch sử của dân tộc Việt Nam.

Viện Sử học cho rằng, cần thiết phải đưa đầy đủ hơn kiến thức về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc trong chương trình SGK ở cả bậc Trung học cơ sở lẫn bậc Trung học phổ thông. Qua đó gúp cho giáo viên và học sinh nắm được nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm từ sự kiện lịch sử quan trọng này.

Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc, cũng như cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam cần phải đưa vào nội dung của chương trình giảng dạy chính chứ không nên đưa nội dung giảng dạy lịch sử địa phương ở tất cả các cấp học (Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông) sao cho phù hợp với yêu cầu của mỗi cấp học.

Theo PGS.TS Đinh Quang Hải, việc đề cập chi tiết về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc không chỉ cần được đề cập đầy đủ, toàn diện, trung thực ở trong SGK phổ thông mới mà còn phải  tuyên truyền rộng rãi cho toàn thể nhân dân, nhất là các thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị của độc lập tự do và hòa bình.

Giá trị của từng tấc đất biên giới lãnh thổ, lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc có được như ngày hôm nay là do sự hy sinh, đổ biết bao xương máu của cha ông mới giữ gìn được và cũng để thế hệ trẻ sống có trách nhiệm Tổ quốc, với quá khứ lịch sử hào hùng hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam

Chiến tranh biên giới 1979, hay thường được gọi là Chiến tranh biên giới Việt – Trung năm 1979, là một cuộc chiến ngắn nhưng khốc liệt giữa Trung Quốc và Việt Nam, diễn ra vào ngày 17 tháng 2 năm 1979 khi Trung Quốc đưa quân tấn công Việt Nam trên toàn tuyến biên giới giữa 2 nước.^[9]

Chiến tranh biên giới Việt – Trung bắt nguồn từ quan hệ căng thẳng kéo dài giữa hai quốc gia, diễn ra trong khoảng một tháng với thiệt hại về người và tài sản cho cả hai phía.

Cuộc chiến kết thúc khi Trung Quốc tuyên bố hoàn thành việc rút quân vào ngày 16 tháng 3 năm 1979 sau khi Chủ tịch Tôn Đức Thắng bên phía Việt Nam kí lệnh Tổng động viên toàn dân và Trung Quốc đã đánh chiếm các thị xã Lạng Sơn, Lào Cai, Cao Bằng và một số thị trấn vùng biên. Sau đó cả Trung Quốc và Việt Nam đều tuyên bố đã chiến thắng.

Mặc dù chịu thiệt hại lớn và thất bại trong việc buộc Việt Nam phải rút quân khỏi Campuchia nhưng Trung Quốc đã chứng minh được rằng đối thủ Liên Xô sẽ không trực tiếp tham chiến để bảo vệ đồng minh Việt Nam của mình.Cuộc chiến cũng để lại hậu quả lâu dài đối với nền kinh tế Việt Nam và căng thẳng trong quan hệ giữa hai nước. Xung đột vũ trang tại biên giới giữa hai nước vẫn còn tiếp diễn thêm hơn mười năm nữa. Tới năm 1991, sau khi Liên Xô tan rã, Quan hệ ngoại giao Việt – Trung mới chính thức được bình thường hóa.

3h30 phút ngày 17-2-1979, quân Trung Quốc sử dụng pháo binh bắn phá một số mục tiêu trong lãnh thổ của nước ta, sau đó huy động 60 vạn quân tấn công toàn tuyến biên giới Việt Nam. Số quân Trung Quốc tham chiến lúc này được cho nhiều hơn các đạo quân xâm lược trước đó (thời điểm cao nhất, quân Mỹ huy động trên chiến trường Việt Nam gần 55 vạn quân, Pháp 25 cạn quân...).

Ngay từ những năm đầu Việt Nam thống nhất đất nước, Trung Quốc đã tăng cường các hoạt động quân sự, khiêu khích vũ trang, xâm lấn đất đai gây tình hình căng thẳng, phức tạp trên vùng biên giới phía Bắc Việt Nam.

Từ tháng 5-1978, Trung Quốc vô cớ dựng lên “sự kiện nạn kiều”, thực chất là dụ dỗ, đe dọa, lần lượt cưỡng ép gần 20 vạn Hoa Kiều đang sống yên ổn ở Việt Nam về nước. Tiếp đó, Trung Quốc trắng trợn vu cáo Việt Nam ngược đãi, khủng bố xua đuổi Hoa Kiều, rút chuyên gia, gây ra tình hình hết sức căng thẳng.

Cùng với đó, Trung Quốc tăng cường làm đường cơ động, xây dựng căn cứ, hệ thống kho trạm, vận chuyển tập kết vật chất, sơ tán nhân dân về phía sau. Đồng thời, thực hiện các hoạt động nghi binh, đề ra kế hoạch “dạy cho Việt Nam một bài học” và chuẩn bị chiến tranh “trừng phạt Việt Nam”.

Họ tuyên bố lừa mị dư luận trong nước và quốc tế rằng chỉ sử dụng lực lượng “Bộ đội biên phòng” để thực hiện “phản kích tự vệ”, bởi Việt Nam gây ra xung đột “lấn chiếm đất đai”, “quấy rối biên cương” phía Nam. Thực tế, trên vùng biên giới Việt-Trung không có lực lượng vũ trang nào của Việt Nam được triển khai gây sức ép đến mức buộc Trung Quốc phải “tự vệ”, chỉ có phía Trung Quốc chuẩn bị lực lượng quy mô lớn đánh Việt Nam.

Năm 1976, tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang hợp nhất thành tỉnh Hà Tuyên. Khi đó ở Lũng Cú, nhiều điểm bị phía Trung Quốc lấn chiếm. Tháng 5.1976, Ban Chỉ huy CANDVT Hà Tuyên, nay là Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng (BĐBP) Hà Giang, cấp tốc thành lập Trạm CANDVT Lũng Cú.

Ông Nông Viết Trài (trạm trưởng đầu tiên) kể: Trạm đóng quân ở xóm Lô Lô Chải (Lũng Cú), chỉ là ngôi nhà 3 gian trình tường (tường bằng đất, theo lối kiến trúc người Mông - PV). Đồn đóng tại Thượng Phùng (Mèo Vạc), đi bộ 2 ngày đêm mới tới nên mọi thứ phải tự lực, từ trồng rau nuôi gà lấy cái ăn cho đến xử lý tình huống...

Tháng 10.1978, Đồn CANDVT Lũng Cú được thành lập. Ông Nông Văn Cầm (nguyên chính trị viên phó) nhớ lại: Vị trí đóng quân đầu tiên là ở bình độ 1.400 thuộc điểm cao 1665. Vừa thành lập, đồn Lũng Cú đã phải căng mình đấu tranh chống phía Trung Quốc lấn chiếm biên giới. Căng thẳng nhất là tại Gì Thàng, mốc 16 Mã Lủng Kha (mốc 413 hiện nay) thuộc xã Ma Lé. Đất đai ở khu vực này vốn được nhân dân canh tác từ lâu đời, thế nhưng phía Trung Quốc cho dân binh vượt biên sang thu hoạch và phá hoại hoa màu của dân ta, gieo hạt trồng rừng sang lãnh thổ ta và nhận đó là lãnh thổ của Trung Quốc.

Không chỉ phản kháng hành động sai trái của Trung Quốc, BĐBP Lũng Cú còn vận động nhân dân đấu tranh chống lấn chiếm, nhất là huy động các già làng, trưởng các thôn biên giới tiếp cận với số người quen ở Trung Quốc, giải thích đó là lãnh thổ Việt Nam và yêu cầu chấm dứt vi phạm... Bị phản đối quyết liệt, dân binh Trung Quốc phải rút về.

Sáng 17.2.1979, Trung Quốc ồ ạt tấn công sang các tỉnh biên giới phía bắc nước ta. Ở tuyến biên giới Hà Tuyên, các đồn biên phòng Lũng Làn, Săm Pun, Phố Bảng, Nghĩa Thuận, Thanh Thủy, Lao Chải bị đánh phá ác liệt. Tại Lũng Cú, tuy chưa có các cuộc tấn công lớn, nhưng Trung Quốc đã tung nhiều toán thám báo sang nắm tình hình, trinh sát thực địa.

Một trong những nhiệm vụ rất quan trọng để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc là chúng ta sẽ đưa nội dung về cuộc chiến tranh này vào chương trình sách giáo khoa (SGK) phổ thông mới. Qua đó tăng cường tuyên truyền về những sự kiện lịch sử hết sức hào hùng của dân tộc cũng như giáo dục tinh thần yêu nước cho các bạn trẻ.

PGS.TS Đinh Quang Hải cũng mong rằng, chương trình SGK phổ thông mới sẽ có một dung lượng đầy đủ để trình bày một cách khách quan, trung thực về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc.

 PGS.TS Đinh Quang Hải cho rằng, từ trước đến nay, do những lý do tế nhị “nhạy cảm” khác nhau, trong chương trình SGK phổ thông dành quá ít nội dung giảng dạy về chiến  tranh biên giới phía Bắc năm 1979. 

Trong chương trình SGK phổ thông hiện hành dành quá ít nội dung giảng dạy về chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979  (ảnh minh họa)

Trong SGK Lịch sử lớp 12 Ban cơ bản chỉ dành 10 dòng nói về cuộc chiến tranh này năm trong Bài 25 về “Việt Nam xây dựng Chủ nghĩa Xã hội và đấu tranh bảo vệ Tổ quốc (1976-1986), trong đó chỉ đề cập rất sơ sài về nguyên nhân, vài nét diễn biến và kết quả.

Trong sách giáo khoa lịch sử lớp 12 Ban nâng cao (mà cũng chỉ dùng cho các lớp chuyên sử của các trường chuyên, năng khiếu) cũng chỉ dành 13 dòng về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc.

Như vậy, SGK cả bậc Trung học cơ sở lẫn Trung học phổ thông đề cập đến cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 ở mức rất hạn chế, không phản ánh đầy đủ, bị cắt xén, chưa trung thực về cuộc chiến tranh này, không giúp cho giáo  viên và học sinh  có được hiểu biết đầy đủ và toàn diện, đúng bản chất về sự kiện lịch sử quan trọng này.

Như vậy, cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc năm 1979 đã không được trình bày đầy đủ, đúng với vị trí xứng đáng như các cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc khác trong lịch sử của dân tộc Việt Nam.

Viện Sử học cho rằng, cần thiết phải đưa đầy đủ hơn kiến thức về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc trong chương trình SGK ở cả bậc Trung học cơ sở lẫn bậc Trung học phổ thông. Qua đó gúp cho giáo viên và học sinh nắm được nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm từ sự kiện lịch sử quan trọng này.

Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc, cũng như cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam cần phải đưa vào nội dung của chương trình giảng dạy chính chứ không nên đưa nội dung giảng dạy lịch sử địa phương ở tất cả các cấp học (Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông) sao cho phù hợp với yêu cầu của mỗi cấp học.

Theo PGS.TS Đinh Quang Hải, việc đề cập chi tiết về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc không chỉ cần được đề cập đầy đủ, toàn diện, trung thực ở trong SGK phổ thông mới mà còn phải  tuyên truyền rộng rãi cho toàn thể nhân dân, nhất là các thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị của độc lập tự do và hòa bình.

Giá trị của từng tấc đất biên giới lãnh thổ, lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc có được như ngày hôm nay là do sự hy sinh, đổ biết bao xương máu của cha ông mới giữ gìn được và cũng để thế hệ trẻ sống có trách nhiệm Tổ quốc, với quá khứ lịch sử hào hùng hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam